Тэтгэврийн даатгал

Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 15 дугаар зүйлд зааснаар ажил олгогч, албан журмын болон сайн дурын даатгуулагч тэтгэврийн даатгалд доор дурдсан хувь хэмжээгээр шимтгэл төлнө.

1. 1. Өндөр насны тэтгэвэр:

   “Өндөр насны тэтгэвэр” гэж даатгуулагчийг өндөр наслахад насан туршид нь нийгмийн батлагааг нь хангах зорилгоор нийгмийн даатгалын сангаас сар бүр олгох мөнгөн хөрөнгийг хэлнэ.

   Өндөр насны тэтгэвэр авах эрх:

   –Шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа: 2026 онд – 22 жил 3 сар ба түүнээс дээш

   (цаашид жил бүр 3 сараар нэмэгдэж 2037 онд 25 жил болно)

   -Нас: Өөрөө хүсвэл эрэгтэй 60 нас, эмэгтэй 55 нас

   Эсхүл:

   –Шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа: 10-20 жил

   -Нас: Төрсөн ондоо харгалзах насанд хүрсэн байна. 

   Хэрэв даатгуулагч тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн байвал зохих дээрх болзлыг хангаагүй тохиолдолд өндөр насны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгоно:

   -Шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа: 10-19 жил

   –Нас: Төрсөн ондоо харгалзах насанд хүрсэн байна. 

   Эрэгтэй даатгуулагчийн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох нас:

   Эрэгтэй даатгуулагчийн төрсөн он	Өндөр насны тэтгэвэр тогтоох нас
   1957 ба түүнээс өмнө	60 нас
   1958	60 нас 3 сар
   1959	60 нас 6 сар
   1960	60 нас 9 сар
   1961	61 нас
   1962	61 нас 3 сар
   1963	61 нас 6 сар
   1964	61 нас 9 сар
   1965	62 нас
   1966	62 нас 3 сар
   1967	62 нас 6 сар
   1968	62 нас 9 сар
   1969	63 нас
   1970	63 нас 3 сар
   1971	63 нас 6 сар
   1972	63 нас 9 сар
   1973	64 нас
   1974	64 нас 3 сар
   1975	64 нас 6 сар
   1976	64 нас 9 сар
   1977 ба түүнээс хойш	65 нас

   Эмэгтэй даатгуулагчийн өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох нас:

   Эмэгтэй даатгуулагчийн төрсөн он	Өндөр насны тэтгэвэр тогтоох нас
   1962 ба түүнээс өмнө	55 нас
   1963	55 нас 3 сар
   1964	55 нас 6 сар
   1965	55 нас 9 сар
   1966	56 нас
   1967	56 нас 3 сар
   1968	56 нас 6 сар
   1969	56 нас 9 сар
   1970	57 нас
   1971	57 нас 3 сар
   1972	57 нас 6 сар
   1973	57 нас 9 сар
   1974	58 нас
   1975	58 нас 3 сар
   1976	58 нас 6 сар
   1977	58 нас 9 сар
   1978	59 нас
   1979	59 нас 3 сар
   1980	59 нас 6 сар
   1981	59 нас 9 сар
   1982	60 нас
   1983	60 нас 3 сар
   1984	60 нас 6 сар
   1985	60 нас 9 сар
   1986	61 нас
   1987	61 нас 3 сар
   1988	61 нас 6 сар
   1989	61 нас 9 сар
   1990	62 нас
   1991	62 нас 3 сар
   1992	62 нас 6 сар
   1993	62 нас 9 сар
   1994	63 нас
   1995	63 нас 3 сар
   1996	63 нас 6 сар
   1997	63 нас 9 сар
   1998	64 нас
   1999	64 нас 3 сар
   2000	64 нас 6 сар
   2001	64 нас 9 сар
   2002 ба түүнээс хойш	65 нас

   2. Олон хүүхэд төрүүлж, өсгөсөн эхийн тэтгэвэр:

   -Шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа: 20 жил ба түүнээс дээш

   -Нас: эмэгтэй 50 нас хүрсэн даатгуулагч өөрөө хүсвэл

   -4 ба түүнээс дээш хүүхэд төрүүлж, 3 хүртэл настайд нь үрчлэн авч 6 нас хүртэл нь өсгөсөн.

   – Төрүүлж, өсгөсөн хүүхэд бүрийн тоогоор шимтгэл төлсөн хугацааг 1 жил 6 сараар нэмэгдүүлэн тооцно. (Энэ зохицуулалт нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 10 ба түүнээс дээш жил төлсөн, хүүхэдтэй бүх эхчүүдэд хамаарна)

   3.Хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлийн тэтгэвэр

   Даатгуулагч нь нийтдээ 20-иос доошгүй жил, үүнээс доор дурдсан хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлд ажиллаж шимтгэл төлсөн тохиолдолд өөрөө хүсвэл тухайн насанд хүрээд өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй. Үүнд:

   Хөдөлмөрийн нөхцөл	Хүйс	Нас	Тухайн хөдөлмөрийн нөхцөлд ажиллаж, шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа
   Газрын доор болон хөдөлмөрийн хортой, халуун нөхцөл	Эрэгтэй	50	10 жил
   	Эмэгтэй	45	7 жил 6 сар
   Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл	Эрэгтэй	55	12 жил 6 сар
   	Эмэгтэй	50	10жил

    

   4.Онцлог ажил мэргэжлийн тэтгэвэр:

   

    

   Доор дурдсан ажил мэргэжлээр 20-иос доошгүй жил, эсхүл нийтдээ 25-аас доошгүй жил үүнээс 15-аас доошгүй жил сонгодог, мэргэжлийн урлагын байгууллагын тухайн ажил мэргэжлээр ажилласан даатгуулагч өөрөө хүсвэл нас харгалзахгүйгээр өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгож болно. Үүнд:

    

   • Гоцлол дуучин
   • Бүжигчин
   • Агаарын болон хэрэглэлийн гимнастик
   • Акробат
   • Тэнцвэр, уран нугаралт
   • Хүнд жингийн үзүүлбэрийн жүжигчин
   • Зэрлэг араатан, ан амьтан сургаж  тоглуулагч
   • Хөөмийчин
   • Найрал хөгжмийн үлээвэр хөгжимчин

   5.Бусад нөхцөлийн тэтгэвэр:

   • Төмөр замын цэрэгжүүлсэн хамгаалалтын албанд 25-аас доошгүй жил ажилласан даатгуулагч өөрөө хүсвэл нас харгалзахгүйгээр өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгож болно.

   Өндөр насны тэтгэвэр бодох арга:

   Өндөр насны тэтгэвэр бодох арга дараах төрөлтэй байна:

   • цалинд үндэслэсэн
   • нэрийн дансны

   Өндөр насны тэтгэврийг даатгуулагч 1960 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс өмнө төрсөн бол цалинд үндэслэсэн, 1979 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдөр ба түүнээс хойш төрсөн бол нэрийн дансны аргаар тус тус бодно.

   1960 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 1979 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдөр хүртэл хугацаанд төрсөн даатгуулагч, түүнчлэн олон хүүхэд төрүүлж, өсгөсөн эхийн болон хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгох даатгуулагч цалинд үндэслэсэн болон нэрийн дансны аргаас өөрөө сонгоно.

   Өндөр насны тэтгэвэр бодох хувь хэмжээ:

   Өндөр насны бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 769 000 төгрөг, хувь тэнцүүлэн тогтоосон тэтгэврийн доод хэмжээ 652 400 төгрөг байна.

   Өндөр насны тэтгэврийг даатгуулагчийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 5 жилийн буюу 60 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас 45 хувиар тогтооно. Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 20 жилээс илүү төлсөн жил тутамд дундаж цалингийн 1.5 хувиар, сар тутамд 0.125 хувиар, 2029 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн шимтгэл төлсөн сар тутамд 0.167 хувиар тооцон тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлнэ.

   Тэтгэвэр тогтоолгосон боловч 12 сараас доошгүй хугацаанд ажил, хөдөлмөр эрхэлж, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн даатгуулагчийн авч байгаа тэтгэврийн хэмжээг анхны тэтгэвэр тогтоолгосон дундаж цалингаас 12 сар тутамд 1.5 хувиар бодож нэмэгдүүлэн тогтооно.

   Өндөр насны тэтгэврийн хэмжээг цалинд үндэслэсэн аргаар бодох

   Даатгуулагчийн өндөр насны сарын тэтгэврийн хэмжээг бодоход дараах томьёог хэрэглэнэ:

   Өндөр насны бүрэн тэтгэврийн сарын хэмжээ:

   Тцб =Ц*(45%+(Ш241+*0.125%))

   Тцб – цалинд үндэслэсэн аргаар тооцсон бүрэн тэтгэврийн сарын хэмжээ;

   Ц – сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого;

   Ш241+ -241 ба түүнээс дээш шимтгэл төлсөн сарын тоо.

   Жишээ 1:     Даатгуулагч нийт 30 жил буюу 360 сар шимтгэл төлж ажилласан, 5 жилийн дундаж цалин нь 1 800 000 төгрөг гэвэл:

   Бодолт 1:

   Тцб = Ц*(45%+(Ш241+*0.125%))

   Тцб = 1,800,000 х 45%+ (120с x 0.125%) = 1,800,000 х (45% + 15%) = 1,080,000₮

   Өндөр насны хувь тэнцүүлэн тогтоох тэтгэврийн сарын хэмжээ:

   Тцх =Ц*0.1875%*Шсар

   Тцх – цалинд үндэслэсэн аргаар тооцсон хувь тэнцүүлэн тогтоох тэтгэврийн сарын хэмжээ;

   Ц – сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого;

   Шсар – шимтгэл төлсөн сарын тоо.

   Жишээ 2:     Даатгуулагч нийт 15 жил буюу 180 сар шимтгэл төлж ажилласан, 5 жилийн дундаж цалин нь 1 800 000 төгрөг гэвэл:

   Бодолт 2:

   Тцх = Ц*0.1875%*Шсар 

   Тцх = 1,800,000*0.1875%*180 сар = 607,500₮

   Өндөр насны тэтгэврийн хэмжээг нэрийн дансны аргаар бодох

               Даатгуулагчийн өндөр насны сарын тэтгэврийн хэмжээг нэрийн дансны аргаар бодоход дараах томьёог хэрэглэнэ:

                                                                                                                                                                      ТНД=НДC3 : 12K

   ТНД – нэрийн дансны аргаар тооцсон сарын тэтгэврийн хэмжээ;

   НДC3 – Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн 27.8-д заасны дагуу

   тооцсон нэрийн дансны тухайн жилийн эцсийн үлдэгдэл

   болон мөнгөжүүлсэн орлогын нийлбэр дүн;

   К – тэтгэвэр авах дундаж хугацааны илэрхийлэл. 

   Өндөр насны тэтгэвэр тогтооход бүрдүүлэх баримт бичиг (цаасан, эсхүл цахим хэлбэрээр):

   • Тэтгэвэр тогтоолгохыг хүссэн өргөдөл;
   • Ажилд томилсон, ажлаас чөлөөлөгдсөн тухай тушаал, шийдвэр;
   • 1995 оноос өмнө ажилласан хугацааг нотлох хөдөлмөрийн дэвтэр, архивын лавлагаа, ажилласан хугацааг сэргээн тогтоосон тухай шүүхийн шийдвэр;
   • Цэргийн батлах, эсхүл тусгай архивын лавлагаа;
   • Тэтгэвэр тогтоолгох цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын лавлагаа (1995 оноос өмнөх хугацааны);
   • Итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн иргэний үнэмлэх, итгэмжлэл;
   • Хүүхдийн төрсний гэрчилгээ;
   • Ургийн овог, овог нэр, регистр, ажил олгогчийн нэр, өмчийн хэлбэр өөрчилсөн лавлагаа.

   МАЛЧИН ДААТГУУЛАГЧИЙН ӨНДӨР НАСНЫ ТЭТГЭВЭР

   

   Малчин гэж Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай хуульд зааснаар мал аж ахуй эрхэлж үндсэн орлогоо олдог иргэнийг ойлгоно. Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэнтэй хөдөлмөрийн болон ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах гэрээний үндсэн дээр мал маллаж байсан малчин, саальчин, тугалчин, тууварчин (1990 оноос өмнөх тууварчинг хамааруулна) Монгол Улсын иргэнийг малчинд хамааруулна.

    

   Доор дурдсан нөхцөлийг хангасан малчин тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй. Үүнд:

   • Нийтдээ 20-оос доошгүй жил тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн, үүнээс 15 жил малчнаар ажиллаж тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн 55 нас хүрсэн эрэгтэй.
   • Нийтдээ 20-оос доошгүй жил тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн, үүнээс 12 жил 6 сар малчнаар ажиллаж тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн 50 нас хүрсэн эмэгтэй.

   Малчнаар ажилласанд хамаарахгүй хугацаа:

   • Ерөнхий боловсролын сургууль болон их, дээд сургууль, коллежийн өдрийн ангид суралцсан хугацаа;
   • Цэргийн алба хаасан хугацаа;
   • Малчнаас өөр ажил, хөдөлмөр эрхэлсэн хугацаа;
   • Хөдөлмөрийн чадвараа бүрэн алдсаны улмаас нийгмийн даатгалын сангаас тахир дутуугийн тэтгэвэр, нийгмийн халамжийн сангаас хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний тэтгэвэр авч байсан хугацаа.

   Өндөр насны тэтгэврийн тусгай зохицуулалт:

   Өндөр насны тэтгэвэр авч байсан тэтгэвэр авагч нас барсан тохиолдолд доор дурдсан нөхцөлийг хангасан түүний нөхөр, эсхүл эхнэрийн өндөр насны тэтгэврийг нэмэгдүүлнэ:

   • Гэр бүлийн тухай хуульд заасны дагуу бүртгүүлсэн;
   • 20 ба түүнээс дээш жил хамт амьдарсан.

   Тэтгэврийн нэмэгдлийн хэмжээ нь нас барсан тэтгэвэр авагчийн авч байсан тэтгэврийн 20 хувьтай тэнцүү байх бөгөөд энэхүү нэмэгдлийг тэтгэвэр авагчийн нас барсны дараагийн 2 дахь сараас эхлэн олгоно.

   Өндөр насны тэтгэвэр олгох хугацаа:

   Өндөр насны тэтгэврийг даатгуулагч өргөдлөө тэтгэвэр тогтоолгох насанд хүрэхээс өмнө гаргасан бол уг насанд хүрсэн өдрөөс, эсхүл тэтгэвэр тогтоолгох насанд хүрснээс хойш гаргасан бол өргөдлийг хүлээн авсан өдрөөс эхлэн, нас барсны дараагийн сар дуустал хугацаанд олгоно.

   Өндөр насны тэтгэврийн доод хэмжээ:

               Тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох өндөр насны тэтгэврийн доод хэмжээг доор дурдсанаар Засгийн газар тогтооно:

   • Өндөр насны бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ нь тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 75 хувиас багагүй байхаар;
   • Өндөр насны хувь тэнцүүлэн тогтоосон тэтгэврийн доод хэмжээ нь тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 50 хувиас багагүй байхаар.

   Өндөр насны бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 769 000 төгрөг, хувь тэнцүүлэн тогтоосон тэтгэврийн доод хэмжээ 652 400 төгрөг байна.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр гэж хөдөлмөрийн чадвар алдсан даатгуулагчид хөдөлмөрийн чадвар нь сэргээгдэх хүртэл, эсвэл өндөр насны тэтгэвэр авах насанд хүртэл нийгмийн баталгааг нь хангах зорилгоор нийгмийн даатгалын сангаас сар бүр олгох мөнгөн хөрөнгийг хэлнэ.

Даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр авах эрх:

Шимтгэл төлвөл зохих хугацаа:

• Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 20-иос доошгүй жил төлсөн байх;
• Эсхүл хөдөлмөрийн чадвараа алдахын өмнөх сүүлийн 5 жилд нийтдээ 36 ба түүнээс дээш сар тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн байх;
• Хөдөлмөрийн чадвараа 50 ба түүнээс дээш хувиар ердийн өвчин, ахуйн ослын улмаас алдсан даатгуулагч хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй.

Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг хөдөлмөрийн чадвараа алдахаас өмнө нийтдээ 36 ба түүнээс дээш сар төлсөн, хөдөлмөрийн чадвараа 50 ба түүнээс дээш хувиар алдсан даатгуулагч хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгож болно.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаныг тогтоох: 

Аймаг, дүүргийн Нийгмийн даатгалын газрын дэргэдэх Эрүүл мэндийн магадлалын зөвлөл нь даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувь, хугацаа, шалтгааныг тогтооно.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэврийг тооцох:

Даатгуулагчийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 5 жилийн буюу 60 сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас 45 хувиар, 20-иос илүү ажиллаж шимтгэл төлсөн жил тутамд дундаж цалингийн 1.5 хувиар, сар тутамд 0.125 хувиар, 2029 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн шимтгэл төлсөн сар тутамд 0.167 хувиар бодсон дүнгээс даатгуулагч хөдөлмөрийн чадвараа 70 ба түүнээс дээш хувиар алдсан бол 100 хувиар, 50-69 хувиар алдсан бол хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувь хэмжээгээр тооцно.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэврийн хэмжээг бодох

Даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвар алдсаны сарын тэтгэврийн хэмжээг бодоход дараах томьёог хэрэглэнэ:

 Тцб =Ц*(45%+(Ш241+*0.125%) * ХЧА-н хувь)

Тцб – бүрэн тэтгэврийн сарын хэмжээ;

Ц – сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого;

Ш241+ -241 ба түүнээс дээш шимтгэл төлсөн сарын тоо;

ХЧА-н хувь – Хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувь.

Жишээ:  Даатгуулагч ердийн өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвараа 55 хувиар алдсан, нийтдээ 20 жил буюу 240 сар шимтгэл төлж ажилласан, 5 жилийн дундаж цалин нь 1 800 000 төгрөг гэвэл:

Бодолт:

Тцб = Ц*(45%+(Ш241+*0.125%) * ХЧА-ын хувь)

Тцб = 1,800,000 * 45% * 55% = 445,500₮

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 769 000 төгрөг, хувь тэнцүүлэн тогтоосон тэтгэврийн доод хэмжээ 652 400 төгрөг байна.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр олгох хугацаа:

Тэтгэврийг даатгуулагчийн хөдөлмөрийн чадвараа алдсан өдрөөс эхлэн хөдөлмөрийн чадвар нь сэргээгдэх хүртэл, хэрэв тэтгэвэр авагч нас барсан бол нас барсны дараагийн сарыг дуусах хүртэлх хугацаанд олгоно.

Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэврийн доод хэмжээ:

Тэтгэврийн даатгалын сангаас олгох хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэврийн доод хэмжээг доор дурдсанаар Засгийн газар тогтооно:

• Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ нь тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 75 хувиас багагүй байхаар;
• Хөдөлмөрийн чадвар алдсаны хувь тэнцүүлэн тогтоосон тэтгэврийн доод хэмжээ нь тухайн үед мөрдөж байгаа сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 50 хувиас багагүй байхаар.